Vrijheid ligt in de beperking

door | mei 5, 2013 | Dienend leiderschap, Uitgelichte artikelen, Verbondenheid

Op TV zijn de laatste paar dagen mooie toespraken gehouden. Van onze Koning Willem-Alexander, die duidelijk een “dienend leider” wil zijn. En gisteren oud-commandant der strijdkrachten Van Uhm, die koos om te “dienen” omdat vrijheid iedere dag moet worden bevochten. Er is ook weer veel gekibbel geweest. Over de vraag of je langs Duitse graven […]
Vrijheid ligt in de beperking - messages dream hope

Op TV zijn de laatste paar dagen mooie toespraken gehouden. Van onze Koning Willem-Alexander, die duidelijk een “dienend leider” wil zijn. En gisteren oud-commandant der strijdkrachten Van Uhm, die koos om te “dienen” omdat vrijheid iedere dag moet worden bevochten. Er is ook weer veel gekibbel geweest. Over de vraag of je langs Duitse graven mag lopen op 4 mei. Of dat je die doden en de nagedachtenis aan hen moet uitsluiten. Want het zijn Duitsers, en dat waren immers de kwaaie pieren. Over het Koningslied, dat moest verbinden maar juist tot verdeeldheid leidde.

Ondertussen woedt er een strijd in Syrië, waar mensen elkaar – terwijl ik dit schrijf – naar het leven staan. Vrouwen, kinderen en mannen worden genadeloos afgeslacht. In Libanon, waar jarenlang een bittere burgeroorlog heeft gewoed waar nog veel Unifil-veteranen de littekens in hun ziel van meedragen, loopt de spanning als gevolg van de oorlog in het buurland Syrië weer op. In oorlogstijd vervagen de grenzen tussen dader en slachtoffer. De Libanon-veteraan Chris van Laarhoven zegt: “Je wist vaak niet wie met wie aan het vechten was”.

Gelukkig ben ik zelf tot nu toe verschoond gebleven van oorlog. Maar ik heb er wel het nodige van zien langskomen. Al die oorlogen in het nieuws: Vietnam, Cambodja, Libanon, Joegoslavië, Irak, Rwanda, Afghanistan. En ik ben in het vroegere concentratiekamp in Auschwitz geweest. Het kostte me drie dagen om emotioneel te herstellen, en weer vertrouwen in de mensheid te krijgen.

Aan de bron van oorlog en het elkaar toebrengen van leed ligt – zoals Van Uhm zo mooi zei – het denken in “wij” en “zij”. In het beoordelen en veroordelen van de ander. Door de ander een stempel op te drukken, te stigmatiseren. Met een gele ster, of met een naam. Dat uitsluiten doen we allemaal, iedere dag. We generaliseren, om de wereld beter te begrijpen. Hoe dat beeld kan veranderen door je open te stellen voor de ander, en te kijken wie de ander werkelijk is, was gisteravond ook heel mooi te zien in “The secret millionaire”. Dit keer leefde de internet miljonair John Ferber een week undercover in de achterbuurt “Skid Row” in Los Angeles. In het begin voelde hij zich niet op zijn gemak, maar nadat hij kennis gemaakt had met de mensen die om de wijk gaven, en zich inzetten voor de mensen die er woonden, en gezien had hoe “netjes” die arme sloebers eigenlijk waren, hoe het gewone mensen waren met gewone emoties en problemen en nadat hij zelf voor een paar dollar per dag een maaltje moest zien te maken, ging hij met andere ogen kijken. Hij keek niet meer naar de mensen op straat als “zij”, maar als “wij”. Hij drukte ze geen stempel meer op en oordeelde niet meer. En hij liep veel meer ontspannen over straat. De angst en de afkeer waren verdwenen.

Een andere indrukwekkende reportage zag ik ook gisteren op TV. Over een trein uit Bergen-Belzen, met 2.400 krijgsgevangenen, die door de SS-ers – waarom is volkomen onduidelijk – werden afgevoerd uit het kamp toen de Russen naderden. De trein reed kris-kras door Duitsland, totdat ze niet verder konden en de SS-ers er vandoor gingen. En 2.400 verbouwereerde, zieke, uitgehongerde en uitgeputte Joodse mensen (mannen, vrouwen, kinderen – onder wie de bekende advocaat Abel Herzberg) in het Duitse boerendorpje Tröbitz belandden, dat van de oorlog weinig had gemerkt. De enige bommen die er waren gevallen, waren bommen waar men van af wilde omdat ze te zwaar waren. De inwoners waren geschokt door wat zij zagen. Vele van de bevrijde gevangenen stierven in de dagen erna alsnog door ziekte en uitputting, en werden begraven in het dorp. Tot op de dag van vandaag eren de Duitse inwoners van het dorp ieder jaar de doden met een herdenking. Zij lopen niet voorbij aan de graven van de “vijand”.

Om anderen in hun waarde te laten, moet je je dus niet laten verleiden tot makkelijke generalisaties en tot het (ver)oordelen van anderen. Dat is het begin van het kunnen uitsluiten van anderen, doordat je ze niet langer ziet als “wij”, maar als “zij”. Zoals de Dalai Lama het zegt: je moet compassievol zijn. Zelfs tegenover hen, van wie je denkt (of misschien wel zeker weet) dat ze je “vijanden” zijn. Dat is geen zwakte, maar kracht. Een starre houding van veroordeling, van oog om oog, tand om tand, leidt alleen maar tot een voortdurende opeenstapeling van steeds meer leed. Kijk maar naar de uitzichtsloze situatie in het Midden Oosten, waar Israel en de omliggende landen elkaar al decennia in een dodelijke wurggreep houden. Het oud-testamentaire wij-zij en oog-om-oog-tand-om-tand denken aan beide zijden werkt de starheid in de hand. Hoeveel wijzer was men niet in Zuid-Afrika, waar verzoening en vergeving – zelfs van de meest afschuwelijke onderdrukking – de deur opende naar een gezamenlijke toekomst, hoe moeilijk dat pad ook is.

Vrijheid begint dus bij jezelf, en vraagt om zelfbeperking. Boeddha deelde het inzicht met zijn tijdgenoten, dat het deugdzame leven begint bij wat je denkt. Wat je denkt, en hoe je denkt, bepaalt hoe je spreekt, en hoe je handelt. Een leraar of ouder moet zich dan ook onthouden van het uitdelen van stempels aan kinderen. Niemand “lui” noemen, of “dom”. Of “ezel” of “aap”. En kinderen leren, dat zij elkaar ook niet moeten stigmatiseren. Ook journalisten moeten zichzelf behoeden voor stigmatiseren en generaliseren. Hoe makkelijk dat fout gaat was laatst op Teletekst te lezen, waar de twee broers die de aanslag in Boston hebben gepleegd werden aangeduid als “moslimbroers”. Alsof het moslim zijn identiek is aan het willen plegen van bomaanslagen. Dat soort generalisaties, die in de hoofden van mensen geprent worden, drukt hen in een hoek, en vormt je eigen maar ook hun denken, dat leidt tot handelen. Door te oordelen beperk je de ander.

De befaamde Nederlandse filosoof Spinoza heeft langs logisch-deductieve weg de aard van de mens en het deugdzame leven ontleed in zijn “Ethica”. Zijn conclusies waren dezelfde als die van Boeddha. De mens onderscheidt in dingen, die hem Blij maken versus dingen die hem Droef maken. We beschouwen hen, die ons Blij maken, als onze vrienden. En hen die ons Droef maken als onze vijanden. En ook hen, die onze vrienden Droef maken, zien we als Vijand. Maar we zijn niet zo heel goed in het onderscheiden, we zijn vaak verward over wat we waarnemen. We vormen ons een beeld, maar dat beeld is vaak onscherp en verkeerd. We moeten ons dus bezinnen, onze emoties even uitzetten, en goed kijken en nog eens kijken. En de ander bevragen, wat hij bedoelt, en proberen te begrijpen, waarom hij handelt zoals hij doet, vanuit welke motieven en omstandigheden. Want, zo concludeert Spinoza, alleen wanneer we streven naar het beste voor de hele mensheid, helpen we onszelf. Daar ligt de ultieme Blijheid.

Ieder mens moet zich die beperking opleggen, en zich in zijn denken beheersen. We moeten ons blijven richten op het denken in “wij”, en de ander proberen te begrijpen zonder meteen te oordelen. En we moeten onze emoties – die zijn als ijzel en ons makkelijk laten uitglijden – in toom houden. Want alleen dan is er vrede en vrijheid. [MdV 05-05-2013]

<a href="https://erna-one.dev.serv10.wpbouwlocatie.nl/author/maarten-admin/" target="_self">Maarten de Vries</a>

Maarten de Vries

Position

ik ben Maarten de Vries, editor van keepondreaming. Vanuit de behoefte om op zoek te gaan naar zingeving ben ik met de website keepondreaming begonnen. Dat had veel te maken met het feit dat ik mijn 50e levensjaar bereikte en mij ging afvragen: “hoe nu verder?”. Een moment van stilstaan en omzien (en vooruitzien) in verwondering wanneer je een mijlpaal in je leven bereikt.

Alles over Verbondenheid

De tuinman en de Dood

De tuinman en de Dood

We kunnen zelf beslissen, of we ons denken laten beheersen door angst, of niet. Oefening in loslaten is een manier om geestelijke rust te bewaren in turbulente tijden.

Corona: een oefening in medemenselijkheid

Corona: een oefening in medemenselijkheid

Een paar maanden geleden waren we met zijn allen nog lekker bezig met onze dagelijkse beslommeringen. Met onze dromen, ons geruzie, met onze zoektocht naar liefde, de zorg voor onze kinderen en met onze tegenslagen. En toen was daar ineens “corona”. Een virus, dat met...

Een huis onder de zon

Een huis onder de zon

De toekomst van een andere woonvorm Het inwoneraantal van Nederland neemt toe. Er ontstaat daardoor krapte op de woningmarkt. Gemeenten zijn druk bezig om te proberen voldoende woningen voor iedereen te bouwen. Ondertussen stijgen de prijzen van woningen naar...

Verantwoordelijkheid en invloed

Als je in evenwicht bent met jezelf en de mensen in je omgeving, dan komt je relatie tot de maatschappij waarin je leeft aan bod. Beginnend bij de kleine samenleving van je dorp of wijk, maar wanneer je effectief en bewust bent, reikt je invloed snel steeds verder....

Over de bloemetjes en de bijtjes

Over de bloemetjes en de bijtjes

Bijen staan bekend als vlijtige beestjes, die honing voor de mens kunnen verzamelen. Wat veel mensen misschien nog niet weten, is dat de bijenpopulatie wereldwijd de laatste decennia sterk afneemt. Hele bijenvolken sterven uit. Veel landbouwgewassen en wilde planten...

Voel jij de Lente?

Voel jij de Lente?

Na het intikken van het woord ‘lente’ kwam ik na enig doorklikken bij een filmpje terecht van dominee Gremdaat, een alter ego van cabaretier Paul Haenen . “Hah, hahhh, ik voel de lente,” klonk het, onmiddellijk gevolgd door de gevleugelde vraag: “kent u die...

Servant leadership, dienend leiderschap

Servant leadership, dienend leiderschap

Een alfa-chimpansee moet om succesvol te zijn in zijn groep niet (alleen) de potentaat uithangen, maar hij moet er ook zijn voor de groepsleden. Hij moet bereid zijn te delen, te luisteren en bereid en in staat zijn om ook aan hun belangen te denken. De primatoloog...

Zonnepanelen: Nederland Innovatieland!

Zonnepanelen: Nederland Innovatieland!

Een tijdje terug dacht ik dat het een goed idee zou zijn om zonnepanelen te nemen. Als we nu eens een cooperatie zouden oprichten voor de wijk, die samen de panelen financiert en aanschaft en in productie neemt? Dus heb ik me verdiept in zonnepanelen. Welke soorten...

Business happiness or business pleasureness?

Business happiness or business pleasureness?

Business happiness is nogal een buzzword de laatste tijd; geluk is enorm in zwang in het bedrijfsleven. Het is niet overdreven het zelfs het nieuwe ‘groen’ te noemen. Nu ‘groen’ niet of nauwelijks onderscheidend meer is ten opzichte van anderen, profileren bedrijven...

Duurzaamheid volgens Ben Verwaayen

Duurzaamheid volgens Ben Verwaayen

Dat bedrijven ernst maken met verantwoord ondernemen blijkt uit het beleid van British Telecom (BT) dat (voormalig) bestuursvoorzitter Ben Verwaayen in gang gezet heeft. tijdens een voordracht van Verwaayen voor de Nederlandse Maatschappij voor Nijverheid en Handel...

Keep on Dreaming Inspiratie Persoonlijke groei en Geluk

Keepondreaming zoekt vrijmoedig naar de essentie van het leven.
Zonder dromen is er niets!

Samen op zoek naar onze diepere beweegredenen en naar wat ons in het leven drijft.

Partner van Keepondreaming

Keepondreaming Redacteuren

Keepondreaming Coördinatie