Immanuel Kant 1724-1804

door | aug 13, 2011 | Geest, Kennen & weten

Met zijn belangrijkste filosofische werk Kritiek van de zuivere rede (1781) heeft Immanuel Kant een kentering teweeg gebracht in de Westerse filosofie. Hij is daarmee een van de belangrijkste moderne denkers. Hij spreekt zelf met recht van een “wetenschappelijke revolutie”. In het werk van Immanuel Kant zijn twee perioden te onderscheiden: zijn voorkritische periode en zijn […]
Immanuel Kant - Kaliningrad
Inhoud Immanuel Kant 1724-1804

Met zijn belangrijkste filosofische werk Kritiek van de zuivere rede (1781) heeft Immanuel Kant een kentering teweeg gebracht in de Westerse filosofie. Hij is daarmee een van de belangrijkste moderne denkers. Hij spreekt zelf met recht van een “wetenschappelijke revolutie”.

In het werk van Immanuel Kant zijn twee perioden te onderscheiden: zijn voorkritische periode en zijn kritische periode. In de voorkritische periode is hij van oordeel, dat er een “rationalistische metafysica” mogelijk is.

Dit in navolging van Leibniz en Wolff. In zijn kritische periode neemt hij hier afstand van. Hij maakt daarbij een onderscheid tussen algemene metafysica en speciale metafysica. De eerste kan wel op de rede gegrond zijn omdat zaken die binnen deze algemene metafysica vallen, empirisch te controleren zijn. De uit “zuivere rede”, zoals Immanuel Kant het noemt, ontstane ideeën over bvb. causaliteit kunnen empirisch getoetst worden.

Bij de speciale metafysica gaat het om vragen die het tot dan toe eigenlijke doel van de metafysica behelzen, namelijk vragen als: “Is er een god?” of “Kan de onsterfelijkheid van de ziel aangetoond worden?”. In de kritische periode neemt Immanuel Kant afstand van de speciale metafysica, omdat deze nooit empirisch te controleren is, en dus nooit geverifieerd kan worden als a priori kennis, vergaard door de “zuivere rede”.

De voorkritische periode

In deze periode publiceerde Immanuel Kant een groot aantal boeken en artikelen die alle in het teken stonden van de rationalistische denkwijze van de Verlichting. Metafysica kon een wetenschap zijn, mits zij dezelfde denkmethode hanteerde als de wiskunde. Ook ging hij er toen vanuit dat er een rationalistisch Godsbewijs mogelijk was, zoals hij betoogde in zijn Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Dasein Gottes.

De kritische periode

Deze periode van denken van Kant kenmerkt zich door zijn zoektocht naar de grenzen van de menselijke kennis. De eerste tekenen van zijn kritisch denken zijn volgens de vakfilosofen te vinden in zijn brief aan zijn vriend Marcus Herz (21 feb 1772). Daarna volgde een periode van 10 jaar waarin hij weinig tot niets publiceerde en waarin hij zijn gedachten (zie onderstaand fragment) overdacht en probeerde te systematiseren. Het gaat erom hoe onze voorstellingen op de een of andere manier overeen kunnen komen met “de werkelijkheid”. Het voor dit onderwerp relevante fragment van de brief luidde als volgt:

Cquote1.svg …Ik vroeg me namelijk af op welke grond de betrekking tot het object berust van wat in ons voorstelling heet. Als de voorstelling” alleen de wijze bevat waarop het subject door het object wordt geprikkeld, dan is gemakkelijk te begrijpen hoe die voorstelling als een gevolg met haar oorzaak kan overeenstemmen, en hoe deze bepaling van onze geest iets kan voorstellen, dat wil zeggen een object kan hebben. De passieve of zintuiglijke voorstellingen hebben dus een begrijpelijke betrekking tot objecten, en de grondbeginselen die aan de natuur van onze ziel worden ontleend, hebben een begrijpelijke geldigheid voor alle dingen voor zover die objecten van de zintuiglijkheid zijn. En net zo: als datgene wat in ons voorstelling heet, actief zou zijn ten opzichte van het object, dat wil zeggen als daardoor het object zou worden voortgebracht, zoals men zich de goddelijke kennisinhouden als de oerbeelden van de dingen voorstelt, dan zou eveneens de overeenstemming van de voorstelling met het object begrepen kunnen worden. De mogelijkheid van zowel de intellectus archetypus [het verstand dat oerbeelden bevat], op de aanschouwing waarvan de dingen zelf gebaseerd zijn, als van de intellectus ectypus [het verstand dat kopieën bevat], dat de data voor logische bewerking uit de zintuiglijke aanschouwing van de dingen put, is dus op zijn minst begrijpelijk. Maar ons verstand is door zijn voorstellingen noch de oorzaak van het object (behalve dan in de moraal van de goede doeleinden), noch is het object de oorzaak van de verstandsvoorstellingen (in sensu reali [in reële zin]). De zuivere verstandsbegrippen kunnen dus niet van zintuiglijke gewaarwordingen zijn geabstraheerd, noch ook de zintuiglijke ontvankelijkheid voor voorstellingen uitdrukken, maar moeten hun bronnen hebben in de natuur van de ziel; niet evenwel voor zover ze door het object worden veroorzaakt, of het object zelf voortbrengen. Cquote2.svg

Opvatting over God

De opvatting over het Godsbewijs is als een rode draad in de kritieken van Kant aanwezig. In zijn kritieken betoogt hij dat een Godsbewijs volgens de zuivere rede onmogelijk is. Desondanks bleef hij theïst. Al kan de rede het bestaan van God niet bewijzen door de transcendentale theologie, de moraaltheologie kan in de leemte voorzien. Als die moraaltheologie het bewijs levert van het Godsbestaan, blijkt het Godsbegrip in de rede onmisbaar. De zuivere rede “bepaalt het begrip van de moraaltheologie”, aldus Kant.

Een heel gezellig type was Kant niet. Hij was vrijgezel en leefde tamelijk dwangmatig. Reizen deed hij niet en hij hield niet van veranderingen. [MdV 13-08-2011 met dank aan Wikipedia]

<a href="https://erna-one.dev.serv10.wpbouwlocatie.nl/author/maarten-admin/" target="_self">Maarten de Vries</a>

Maarten de Vries

Position

ik ben Maarten de Vries, editor van keepondreaming. Vanuit de behoefte om op zoek te gaan naar zingeving ben ik met de website keepondreaming begonnen. Dat had veel te maken met het feit dat ik mijn 50e levensjaar bereikte en mij ging afvragen: “hoe nu verder?”. Een moment van stilstaan en omzien (en vooruitzien) in verwondering wanneer je een mijlpaal in je leven bereikt.

Alles over Geest

100% Zelfvoorzienend

100% Zelfvoorzienend

Ik woon met mijn vrouw en kind off the grid in een pittoresk boerderijtje op een berg in Catalonië. Onze homestead ligt aan een beek in een sprookjesachtig food forest midden in de natuur. We hebben een uitgestrekte Permcultuur tuin met vele soorten...

Mijmeringen over de lockdown

Mijmeringen over de lockdown

Een nieuw jaar, dezelfde lockdown. Elke ochtend opstaan om een dag te beginnen die je gister al hebt beleefd, en de dag ervoor en ook de dag dáárvoor en eigenlijk de afgelopen twee maanden. De dagen gaan langzaam en de weken trekken voorbij in een grote sleur. Ik ben...

Wat houdt mediteren nou precies in?

Wat houdt mediteren nou precies in?

Sommige mensen denken dat mediteren betekent dat je elke gedachte en emotie moet blokkeren en in uiterste stilte moet zitten. Anderen denken weer dat het de bedoeling is om in een hogere staat van bewustzijn te raken. Maar wanneer jij gespannen ‘ik moet mediteren, ik...

De tuinman en de Dood

De tuinman en de Dood

We kunnen zelf beslissen, of we ons denken laten beheersen door angst, of niet. Oefening in loslaten is een manier om geestelijke rust te bewaren in turbulente tijden.

Een kruistocht naar nieuwe zingeving

Een kruistocht naar nieuwe zingeving

Het afgelopen jaar was een bewogen jaar. In het nieuws zien we een draaikolk van strijd en verandering. Spanningen die oud - haast vergeten - leken, komen ineens weer naar boven en brengen oorlog en ellende. Miljoenen mensen vluchten op zoek naar een goed heenkomen....

Boeddhisme

Boeddhisme

De laatste maanden heb ik me (weer) gestort op het boeddhisme. Ik lees Boeddhisme4Dummies en tweet elke dag wat over hetgeen ik lees. Zie @KeepondreamingU op Twitter. Zo ontstaat  via #Boeddhisme4Dummies een soort uittreksel van het boek. Ik vind het erg leerzaam, het...

Zelfbewust werken aan zelfregulering

Zelfbewust werken aan zelfregulering

Eenmaal zelfbewust kun je gaan werken aan zelfregulering. Je herkent emotionele 'triggers' en ontwikkelt de kracht om soepel veranderingen te verwerken en hoe je kunt handelen in emotioneel moeilijke situaties. Dit gaat niet alleen over zelfbeheersing! In deze sessie...

Meditatie om zelfbewust je emoties te beheersen

Meditatie om zelfbewust je emoties te beheersen

Leer door middel van meditatie te luisteren naar je lichaam om je emoties waar te nemen en er toegang toe te krijgen, te ordenen. Leer zelfbewust te zijn en jouw emoties te beheersen. Ontdek ook het nut van onplezierige emoties... Dit wordt emotionele intelligentie...

Naar de bron van de filosofie

Naar de bron van de filosofie

Een mens heeft zo zijn gewoonten. Elk jaar als ik mijn dochters op zondag naar zeilkamp breng, dan blijven we nog wat hangen in Friesland. Van de sfeer in Friesland word ik blij, het gevoel van vakantie, van vrijheid, met al die zeilboten. Zeilen, zo bedacht ik me...

De essentie van bewustzijn

De essentie van bewustzijn

Het (zelf) bewustzijn is volgens Dick Swaab in zijn boek "Wij zijn ons brein" wat hij noemt "een emergente eigenschap" van het brein. Ik was daar tot voor kort niet van overtuigd, en meende in mijn zoektocht naar de essentie van bewustzijn dat ons (zelf)bewustzijn, de...

Keep on Dreaming Inspiratie Persoonlijke groei en Geluk

Keepondreaming zoekt vrijmoedig naar de essentie van het leven.
Zonder dromen is er niets!

Samen op zoek naar onze diepere beweegredenen en naar wat ons in het leven drijft.

Partner van Keepondreaming

Keepondreaming Redacteuren

Keepondreaming Coördinatie